Embed

Anahtar Teslim Büyükbaş Hayvan Tesisi Kurulur

HAYVAN BARINAKLARI – AHIRLAR

Ülkemiz süt sığırı işletmelerinin en önemli sorunlarından biri ahırların yapımıdır. Üreticilerimiz

çoğu zaman pahalı damızlık hayvan almakta, beslemeye yeterince özen göstermekte, hastalıklara

karşı duyarlı davranmakta, ancak sağlıklı ahır yapımına gerekli özeni göstermemektedir. Halbuki

verimli ve sağlıklı hayvanların modern ahırlarda barınma zorunlulukları vardır. Hayvancılığa

barınakların yapımı ile başlanır. Barınak sağlıklı olursa başarı şansı artar. Tersine ilkel ve yanlış

yapılırsa sorun üreticinin baş belası olur. Hatalı barınakların sonradan düzeltilmesi çok zor yada

imkansızdır. Dolayısıyla ahır, tekniğine uygun olarak inşa ettirilmeli ve uygun özelliklere sahip

olmalıdır.

Gelişmiş ülkelerde planlı ve sağlıklı barınak, üreticinin altyapısı, üretimin sigortasıdır. Üretimin

düzgün bir biçimde yapılmasının sağlanması ve ucuzlatılmasında ilk düşünülen konu modern

barınak yapımıdır. Süt sığırları için planlı ve uygun ahır yapımı oldukça önemlidir. Çünkü

işletmenin değerli ve hassas olan hayvanlarını belli bir disiplin altında uzun süreli barındırmak,

gerekli olan bir çok işlemi belli bir düzen içerisinde gerçekleştirmek zorunluluğu vardır.

Ahır, hayvanların sağlıklı ve yüksek süt verimi sağlayacağı, yem dağıtımı, gübre temizliği, sağım

ve diğer bakım işlerinin kolaylıkla yürütülebileceği bir mekan olup, süt sığırı işletmelerinin can

damarıdır. Bu nedenle, ahırların planlanmasına büyük özen gösterilmelidir.

Ahır planlaması denilince sadece sağılır ineklerin barınacağı yapı düşünülmemelidir. İşletme bir

bütün olarak ele alınmalı sağılır inek ahırı yanında, buzağı, dana, düve ve kuru ineklerin

barınacağı ahırlar ile ot, silaj, katı-sıvı gübre depoları, çeşitli koruma yapıları işletme sahibi yada

çalışacak işçinin barınacağı evin de birlikte düşünülmesi gerekir.

Başlangıçta planlanan sürü büyüklüğünün ilerde değişebileceği mutlaka ele alınmalıdır. Bu

nedenle süt sığırı ahırı planlamasına başlanırken önce ölçekli bir yerleşim planı yapılmalı, bu

plan üzerinde neyin nerede olacağına bu tesislerin ilerde nasıl büyüyebileceğine ve işletme için

alt yapı ve ulaşımın nasıl karşılanacağına karar verilmelidir. Yerleşim planı ve yerleşim planı

üzerinde düşünülen yapılardan hangilerinin öncelikle yapılacağına ve nasıl bir ahır sistemi inşa

edileceğine karar verilirken uzman kişilere danışılmalı, plan ve projelerinin özel özenle

hazırlatılması sağlanmalıdır.

Barınakta uygun şartlar sağlanmadan kârlı bir hayvancılık yapılamaz.

Kapalı ve bağlı duraklı süt sığırı ahırlarında, yeteri kadar havalandırma ve aydınlatma

sağlanamayıp, yem kısıtlı, yanlış ve besleme değeri yönünden yetersiz kalitede verildiğinde,

hastalık riski artmakta, hayvanların verimi düşmekte ve yetiştirici kısa sürede zarar ederek,

işletmesini tasfiye etmektedir.

Süt sığırları için +5 ile +200C arası ısılar uygun olmakla birlikte, +10 ile +150C arası ısı en

normaldir. Alıştırmış olmak ve yeterli yem vermek şartıyla –25 0C ‘ye kadar inen ısılarda bile süt

sığırlarının verimlerinde önemli bir düşme olmaz, sağlıkları bozulmaz. +250C yi, bilhassa + 350C

yi geçen sıcaklıklar hayvanları rahatsız etmekte, süt verimi ve sütün yağ oranı düşmektedir. Aşırı

sıcaklarda hayvanları rahatlatıcı önlemler (gölgelik, fanlarla havanın sirkülasyonu, su püskürtme

vb.) alınmalıdır. Çoğu yetiştiricinin ahırında olduğu gibi, havasız, pis kokulu, nemli ve aşırı sıcak

ahırlarda hayvanları tutmak, onlara eziyet olup, sağlıklarını sürdürmelerine ve verimli

olmalarına imkan yoktur.

Ahırların yapımında aşağıdaki hususlar gözönüne alınmalıdır

1. Barınacak hayvanların temiz hava, sıcaklık ve nem gibi çevre isteklerinin en iyi biçimde

karşılamasına,

2. Hayvanların yaşam tarzına ve davranışlarına uygun olmasına,

3. Ahır içerisinde esas olan yemleme sağım, gübre temizliği ile diğer bakım işlerine yönelik

işlerin kolayca yapılmasına ve işgücü gereksinimin en aza indirilmesine,

4. Ahır ve elemanlarının yapım maliyetinin ucuz olmasına,

5. Ahır içerisinde sürü yönetiminin kolay yapılmasına,

6. Ahır tipinin mekanizasyon ve teknoloji uygulamasına yatkın olmasına özen gösterilmelidir.

Ahırlarda aşağıdaki şartlar sağlanmalıdır

1.Ahırlarda durakların uygun ölçülerde olması,

2.Ahır sistemlerine göre yemlik ve sulukların yeterli ve uygun ölçülerde olması,

3.Sığırlarda önemli problem olan solunum sistemi hastalıklarını azaltmak için ahırın

havalandırmasının yeterli olması,

4.Metabolizma hastalıklarını önlemek için özellikle gebeliğin son dönemlerinde serbest

gezinecekleri alanların olması,

5.Düşüp kaymalarını, çeşitli ayak hastalıklarını ve mastitisi önlemek için uygun zeminin

seçilmesi ve bol altlık bulundurulması,

6.Doğum, buzağı ve karantina bölümlerinin bulunması,

7.Kapılarda eşik bulunmaması,

8.Kapı girişlerinde antiseptik içeren ayak banyolarının bulunması gereklidir.

İşletmecilikte başarı iyi bir projelemeye ve kaliteli bir inşaata bağlıdır. Ahır ve ünitelerinin

uzmanlarca planlanması ve projelenmesi gerekir. İnekler duraklı ahır tipinde, inek sayısına bağlı

olarak düzenlenen duraklarda dinlenirler.

Barınakta uygun şartlar sağlanmadan kârlı bir hayvancılık yapılamaz.

Bir hayvanın sağlıklı olabilmesi için öncelikle uygun çevre şartlarının sağlanması gereklidir.

Çevre şartlarının uygun olmadığı ortamdaki sığırın verimi azalacağı gibi, hastalıklara yakalanma

ihtimali artacaktır. Hayvan verimine etkili olan en önemli çevre koşulları; sıcaklık, bağıl nem,

ortam havasının bileşimi, havalandırma kapasitesi, hava akım hızı ve aydınlatmadır.

Ahır havasının sıcaklığı ve nemi nasıl olmalıdır?

Süt sığırları için çevre sıcaklığı geniş sınırlar içerisinde değişmektedir. Bu sınır, sığırların

barındıkları ahırların kapalı ve açık olmasına göre ayrıcalık gösterir. Kapalı ahırlarda 10-150C

arası en uygun sıcaklık değeridir. Zorunlu durumlarda bu değer 70C'ye kadar inebilir. Daha düşük

sıcaklıklar, ahır içerisinde nem yoğunlaşmasını artırması ve uygun olmayan bir çalışma ortamı

yaratması nedeniyle istenmez. Sığırların açık ahırlarda barındırılmaları durumunda sıcaklığın

00C'nin altına düşmesi büyük bir sorun yaratmaz. Ancak, dikkat edilmesi gereken nokta; ani

sıcaklık değişimlerinin sığır sağlığı ve verimi üzerine yapacağı olumsuz etkilerle

karşılaşılmasıdır. Alıştırmış olmak ve yeterli yem vermek şartıyla –25 0C’ye kadar inen ısılarda

bile süt sığırlarının verimlerinde önemli bir düşme olmaz, sağlıkları bozulmaz. 25 0C’yi, bilhassa

35 0C’yi geçen sıcaklıklar hayvanları rahatsız etmekte, süt verimi ve sütün yağ oranı

düşmektedir.

Aşırı sıcaklarda hayvanları rahatlatıcı önlemler (gölgelik, fanlarla havanın sirkülasyonu, su

püskürtme vb.) alınmalıdır. Çoğu yetiştiricinin ahırında olduğu gibi, havasız, pis kokulu, nemli

ve aşırı sıcak ahırlarda hayvanları tutmak, onlara eziyet olup, sağlıklarını sürdürmelerine ve

verimli olmalarına imkan yoktur.

Hayvanlar, soğuk ve düşük nemli ortamlara daha kolay uyum yapabilmelerine karşın, nemli

sıcak ortamlarda önemli ölçüde rahatsız olurlar. Yeterince havalandırmanın yapılmadığı fazla

nemli ahırlarda, yalıtım da iyi değilse yapı elemanları üzerinde yoğunlaşan nemin hayvanlar

üzerine damlaması hayvanları çok rahatsız ederek hastalanmalarına ve verimlerinin düşmesine

neden olur.

Yüksek sıcaklık ve bağıl nem hayvanlarda yem yeme isteğini azaltacağından hayvan veriminde

büyük oranda düşüşler kaydedilecektir. İyi bir havalandırma sisteminin kurulması, gerektiğinde

soğutma sistemiyle ortam sıcaklığının düşürülmesi ve iyi bir yapı yalıtımıyla bu sorun

giderilebilir.

Ahırlarda uygun çevre koşulunun sağlanmasında, yapı elemanlarından kaybolan ısı miktarını

azaltıcı önlemlerin yanında, yeterli havalandırma yapılması zorunludur. Havalandırma ile

barınak içerisinde bulunan sıcak ve kirli hava dışarı atılmakta, hayvanların yaşam ve verimini

sürdürebilmesi için gerekli oksijen sağlanmakta ve zararlı gazlar, istenmeyen kokular ve havada

bulunan zararlılar uzaklaştırılabilmektedir. Ayrıca, nem düzeyi de ayarlanabilmektedir. Ahır

havadar ve aydınlık olmalı, kesinlikle hava cereyanı olmamalıdır.

Ahırlarda aydınlatma

Ahırlarda sağlanması gereken iklim koşullarından bir diğeri de ışıklamalıdır. Aydınlatma ile

yemleme ve iş kolaylığının sağlanması amaçlanır. Doğal ışıktan yararlanmak için ahır

duvarlarına eşit aralıklarla pencereler yerleştirilir. Doğal aydınlatmada pencere yüzeyinin

hesabında bölgenin iklim koşulları dikkate alınmalıdır. Çoğunlukla ahır tabanının 1/15-1/20'si

genişliğindeki pencere yüzeyi yeterli aydınlatmayı sağlar. Soğuk bölgelerde bu oran 1/25'e kadar

düşürülebilir. Yapay aydınlatmada 100 lux'lük bir ışık şiddeti yeterli kabul edilir. Bunun için ahır

tabanının 1 m2'sine 25-30 watt'lık ışık kaynağı önerilir.

Ahırlarda temizlik

Süt sığırcılığı işletmelerinde verimli ve sağlıklı bir üretim için gübrenin günlük olarak ahırdan

uzaklaştırılması gerekir. Ahır tabanı mümkün olabildiğince temiz ve kuru olmalıdır. Ahır,

özellikle doğum yerleri ve buzağı bölmeleri sürekli temiz tutulmalıdır.

İklim etmenleri, hayvan organizmasını çeşitli yönlerden, bölge iklim koşulları iyice incelenerek

hayvan sağlığı ve verimi üzerindeki olumsuz etkileri ekonomik sınırlar içerisinde giderebilecek

barınak tipleri üzerinde durulmalıdır.

Süt sığırı ahırları, bölgenin iklim koşulları ve işletmecilik anlayışına bağlı olarak 3 farklı tipte

planlanabilmektedir:

1) Bağlı Duraklı Ahırlar

2) Serbest Açık Ahırlar

3) Serbest Duraklı Ahırlar

1. BAĞLI DURAKLI AHIRLAR

Bağlı duraklı ahırlar, küçük kapasiteli işletmelerde ya da sürüdeki hayvanların süt verim ve

kalitesinin yüksek olması durumunda bireysel bakım ve gözlemlerin daha iyi yapılabilmesi

amacıyla kullanılan barınaklardır. Hayvanların dinlenme, yemlenme ve sağım işlemleri

duraklarda yapıldığından, hayvan başına daha az alana ihtiyaç duyulur. Sıcak, kuru ve iyi bir

havalandırmaya sahip bağlı duraklı ahır sisteminde ineklerin bakımı özenli ve kolaylıkla

yapılabilir. Ahırlarda temiz bir ortam yaratılabilmesi için yeterli hacmin yaratılması(ahır

yüksekliği yeterli olmalı) ve iyi bir havalandırma sisteminin oluşturulması gerekir.

Bağlı duraklı ahırlarda duraklar, hayvan sayısına bağlı olmak üzere tek sıralı, çift sıralı veya

ikiden fazla sıralı yapılabilir. Hayvan sayısı 10'dan az ise tek sıralı uygundur. Diğer durumlar,

hayvan sayısı, mekanizasyon durumu, istenilen genişlik ve uzunluğa göre değişiklik göstermekle

birlikte en yaygın kullanılanı çift sıralı olanıdır.

İki sıralı ahırlar, hayvanların yüzünün birbirine dönük olarak, ya da yüzleri duvara dönük olacak

biçimde planlanır. Bu farklılık, yem dağıtım ve gübre temizleme mekanizasyonuna göre

belirlenir. Hayvan sayısının az olması durumunda yoğun işgücünü, gübre temizliği ve sağım

oluşturduğundan (işgücü zamanının yaklaşık % 60-65'i) ve ahır iç duvarlarının gübre

temizlenmesi sırasında kirlenme olasılığı nedeniyle ineklerin dışa bakacak biçimde düzenlenmesi

daha uygundur. Hayvan sayısının fazla olduğu ahırlarda yem dağıtımı mutlak mekanizasyon

gerektirdiğinden ve ahır genişliğini azaltmak amaçlandığından içe bakan düzenleme sistemin

planlanması daha uygundur. Bu düzenleme, gübre temizliğinde ızgaralı sistem kullanıldığı

durumlarda da geçerlidir.

Bağlı duraklı ahırların istenilen biçimde kullanılabilmesi için, ahır tabanını oluşturan bütün

elemanların uygun biçimde düzenlenmesi gerekir. Ahır tabanı, yemlik yolu, yemlik, durak, idrar

kanalı ve servis yolu olmak üzere 5 bölümden oluşur (Şekil 1).

a) Yemlik Yolu

Yemlik yolu, yem dağıtımında ve yemliklerin temizliğinde kullanılan kısımdır. Yemlik yolu

genişliği, yem dağıtımının elle ya da mekanik araçlarla yapılmasına bağlı olarak değişir. En az

genişlik 75-100 cm olmak üzere, traktör ve benzeri araçların kullanıldığı durumlarda 240-350 cm

arasında olabilir. Yemlik yolu tabanı betondan yapılmalı ve traktör ile römorkun yüküne

dayanabilecek biçimde yeterli kalınlıkta olmalıdır.

b) Yemlikler

Yemlikler, 50-70 cm genişliğinde, duraktan 20 cm yükseklikte ve 10 cm genişliğinde beton

bölme ile ayrılan bir bölümdür. Hayvanların rahat yem alımını sağlayan, kolaylıkla temizlenen

ve aşınmaya karşı dirençli malzeme kullanımıyla oluşturulan yemlikler, hayvan sağlığı ve

işletmecilik yönünden olumlu sonuçlar verir. Yemlikler, yemlik yoluyla birlikte düz

düzenlenebileceği gibi ineklerin yem yemelerini kolaylaştıracak biçimde dairesel yada yay

kesitli yapılabilir.

Şekil 1. Bağlı duraklı, ızgaralı ahır taban planı.

c) Duraklar

Durakların şekli ve boyutları, sığırların ırkına, yaşına, ağırlığına ve uygulanacak durak

düzenleme biçimine bağlı olarak belirlenir. İnekler, hemen hemen tüm zamanını duraklarda

geçirdiğinden, başarılı bir süt sığırcılığında iyi verim alabilmek için durakların düzenlenmesine

özel önem vermek gerekir. Durak şekli ve boyutu belirlenirken hayvan davranışlarının

(yemleme, yatma, kalkma, idrar ve dışkılarını yapma) dikkate alınması gerekir. İneklerin

duraklarda rahat hareket edebilmeleri, temiz ve kuru kalabilmeleri, meme ve bacak yaralanması

görülmemesi, yan duraklardaki hayvanları rahatsız etmemeleri için durak uzunluk ve

genişliklerinin uygun biçimde boyutlandırılması gerekir.

Durakların uzunlukları bölgenin iklim koşulu, hayvanın yaş ve ağırlığı, gübre temizleme

sisteminin özelliğine bağlı olarak 150-175 cm arasında olmalıdır. Durak uzunluğunun 200 cm ve

üzeri olduğu uzun durak sistemi de çeşitli yerlerde uygulanmakla birlikte, ahır boyutlarını

artırması, altlık ihtiyacının fazlalığı, ineklerde özellikle meme kirliliğinin sıkça görülmesi

nedeniyle önerilmemektedir.

Durak genişlikleri yine hayvan ırkına, yaş ve ağırlığına ve bağlama sisteminin özelliğine göre

belirlenir ve uygulamada 110-115 cm genişlik önerilir. Bu boyutlardan daha geniş olan

duraklarda inekler duraklara paralel veya çapraz olarak yatar ve diğer inekleri rahatsız edebilir ya

da idrar ve dışkısını duraklara yaparak kirlenmelere yol açabilir. Dar olan duraklarda ise inekler

sıkışabilir ve bunun sonucunda çeşitli yaralanmalarla karşılaşılabilir.

Çizelge 1. Çeşitli süt ineği ırklarına göre durak boyutları

Sığır Irkı Durak Boyutları (cm)

Genişlik Uzunluk

Holstein

Jersey

Yerli Irklar

105-120

100-105

105-120

150-170

135-150

140-160

Durakların tabanı, hayvanların duruş ve yatışında rahatlık ve durak temizliğini sağlamak

amacıyla önden geriye doğru % 1-2 eğim verilerek düzenlenmelidir. Durak tabanı, yaygın olarak

beton kullanılarak yapılır, ancak yalıtım sağlayan özel malzemeler de kullanılabilir.

Bağlı duraklı ahırlarda hayvanların sıcak ve kuru kalmalarını sağlamak amacıyla sap ve saman

gibi altlık malzeme kullanımı gerekir. Ancak, bu malzemenin pahalı olması ve fazlaca işgücü

gerektirmesi kauçuk kullanımı gibi başka alternatiflere yönelmeyi gerektirir.

Bağlı duraklı ahırlarda ineklerin su gereksinimi karşılamak amacıyla iki durak arasında, durak ön

yüzeyinden 50 cm yukarıda otomatik suluklar tesis edilmelidir.

d) İdrar Kanalı

İdrar kanalı genişliği, elle ya da mekanik temizlemeye bağlı olarak en az 30 cm, mekanik

küreyici sistemler kullanılıyorsa en az 60-80 cm alınmalıdır. Kanal derinliği en az 20 cm olmak

üzere, gübre temizleme sık aralıklarla yapılmıyorsa 40 cm alınabilmektedir. Izgara tabanlı

sistemlerde ise, durak uzunluğu kısaltılarak gübrenin ızgara içine düşmesi sağlanır, ızgara

genişliği 80-100 cm, kanal derinliği de 80-100 cm alınabilir.

c) Servis Yolu

Servis yolu, ahır temizliği, sağım, altlık malzemenin serilmesi, hayvanların duraklara giriş ve

çıkışları amacıyla kullanılan bölümdür. Servis yolu genişliği, ahır içi düzenleme biçimi, gübre

temizlemede mekanizasyon durumu, sürü büyüklüğü gibi özelliklere bağlı olarak tek sıralı

ahırlarda 120-150 cm, iki sıralı ahırlarda 150-250 cm arasında alınabilir. Servis yolunda boyuna

ve idrar kanalına doğru % 1-2 arasında bir eğim verilmesi temizlik işlemlerini kolaylaştırır.

2. SERBEST AÇIK AHIRLAR

Serbest açık ahırlar, ineklere serbestçe hareket etme olanağının tanındığı bir ahır sistemidir.

Hayvanların soğuk iklim koşullarından çok fazla etkilenmediği bilinen bir gerçektir. Ilıman

iklimlerdeki sağılır inekler için düşük sıcaklıklar oldukça önemsizdir. İnekler için kritik sıcaklık

-25°C'ye kadar düşebilmektedir. Bu nedenle, süt sığırcılığında tamamen kapalı, ağır ve pahalı

ahırlar yerine daha hafif, maliyeti düşük, açık ahırlar seçilmektedir. Bu ahırlar hayvanların doğal

davranışlarına da uygundur.

Bu sistemin en yaygın uygulaması; üç tarafı kapalı güney veya doğuya bakan bir cephesi açık,

hayvanların yağışlardan korunması için üzeri uygun bir çatı ile örtülmüş barınaklar yapılmasıdır.

Bu tür ahırların süt sığırcılığında kullanılmasını engelleyen en önemli etmen ayrı bir sağım

ünitesinin oluşturulması zorunluluğudur. Bu ahırlar inşaat maliyeti ve işgücü kullanımı açısından

bağlı duraklı ahırlara göre daha uygundur. Ancak inşaat maliyeti yönünden ekonomik olabilmesi

için inek sayısının en az 20 olması gerekir. Daha az sayıda ineğe sahip işletmeler için maliyeti

yüksek ayrı bir sağım ünitesi inşa etmek ekonomik olmayacaktır.

Açık serbest ahırlarda gübre ahır içerisinde biriktirilir ve yılda bir veya bir kaç kez

temizlenebilir. Böylece gübre temizliği için harcanan zaman ve iş gücü azalacaktır. Sağım işinin

ayrı bir sağım ünitesinde yapılması ve hayvanların yem yemelerinin kolaylaştırılmış olması

nedeniyle de işgücünden tasarruf sağlanır. Bu sistemin diğer yararları, hayvan sayısındaki artışa

kolayca uyum sağlaması, daha iyi kalitede ve fazla miktarda gübre elde edilmesi ve yangına,

depreme karşı sürünün güvenliğinin daha kolay sağlanabilmesi sıralanabilir.

Bu tür ahırların olumsuz yönü ise yataklık gereksiniminin çok fazla olmasıdır. Yataklık olarak

kullanılacak sap miktarı sığır başına günlük yaklaşık 5-6 kg'dır. Kullanılan sap miktarı, kış

barındırma süresinin uzunluğu, sap kalitesi ve yerleşim sıklığına bağlıdır. Ahıra günlük olarak

altlık ilavesi yapılmalı ve ideal koşullarda sığırların sabah sağımından sonra altlığı yenilenmiş

yani taze altlığa sahip ahıra geri dönmesine olanak tanınmalıdır.

Serbest açık ahırlar dinlenme yeri, gezinme yeri, yemleme yeri, sağım yeri ve süt odası olmak

üzere 4 üniteden oluşmaktadır (Şekil 2).

a) Dinlenme Yeri

Sığırların yattığı, tabanına altlık serilmiş, üzeri çatı ile kaplı bölümdür. Hayvanları rüzgar,

yağmur, kar ve güneş gibi olumsuz dış hava koşullarından korumak için üç tarafı kapalı, doğu

veya güneye bakan cephesi açık olarak yapılırlar.

Dinlenme yeri tabanı, maliyeti düşük olan toprak malzemeden olabilir. Ancak, gübre

temizliğinde kolaylık sağlaması açısından beton malzeme tercih edilmektedir. Tabanda beton

kullanılması durumunda tabana gezinme yerine doğru eğim verilmelidir. Dinlenme yerinde

normal koşullarda günlük altlık kullanılmaktadır. Altlığın az kullanılması durumunda, hijyenik

koşulların kötüleşmesi, hayvan rahatlığının azalması, meme kirliliğinin ve buna bağlı olarak da

çeşitli meme hastalıklarının artması gibi sorunlar ortaya çıkmaktadır.

Dinlenme yerinde biriken altlık ve gübrenin yüksekliği hayvanların ahırda kalma sürelerine bağlı

olarak değişir. Bu yükseklik 50-100 cm arasında olabilir. Serbest ahırlarda yan duvar yüksekliği,

soğuk bölgelerde 2.50-2.75 m, ılıman iklime sahip bölgeler ile sıcak bölgelerde 2.75-4.00 m

olmalıdır.

Dinlenme yerinin hayvanların sağlığı açısından kuru olmasına özen gösterilmelidir. Bu nedenle,

özellikle yağışın fazla olduğu yerlerde dinlenme yerinin drenaj koşullarının iyileştirilmesi

yönünden ahır tabanı, gezinme yerinden 20-25 cm daha yüksekte olmalıdır. Böylece, yağış

sularının gezinme yerinden dinlenme yerine girmesi önlenmiş olur. Dinlenme yerinde hayvan

başına 5-7 m2'lik bir alan ayrılmalıdır.

Dinlenme yerinde veya dinlenme yerine ekli olarak buzağı ve dana bölmeleri, hasta hayvan

bölmesi, doğum bölmesi gibi özel bölmeler düşünülebilir.

b) Gezinme Yeri

Gezinme yeri, dinlenme alanın açık cephesi önünde hayvanların temiz hava ve güneşten

yararlanmaları ve rahatça gezinebilmeleri için ayrılan kısımdır. Bu alan soğuk rüzgarlardan

korunmuş olmalıdır. Temizlik açısından gezinti yeri tabanının beton olması tercih edilmektedir.

Taban toprak olursa yağışlar ve hayvanların idrar ve gübresinin etkisiyle çamur oluşumu ve

buna bağlı olarak da hayvanlarda aşırı kirlenme ortaya çıkacaktır.

Gezinme yeri tabanına dış tarafa doğru % 2-3'lük bir eğim verilmelidir ve yağış sularının uygun

bir biçimde uzaklaştırılmasına olanak yaratılmalıdır. Gezinme yeri traktör ve küreyicinin

kullanımına olanak tanıyacak ölçüde geniş olmalı ve uygun şekilde bölünmelidir. Böylece birkaç

günde bir yapılacak gübre temizleme işi kolayca gerçekleşebilir. Gezinme yerinde hayvan başına

ayrılacak alan en az dinlenme yerindeki alan kadar olmalıdır. Ancak, inek başına 9 m2'nin

üzerinde yer ayrılması daha olumlu sonuçlar vermektedir.

Otomatik suluk kullanılması durumunda her 25 inek için 1 otomatik suluk hesaplanmalıdır.

Sulukların yapılışında yörenin iklim durumu ve donma sorunu gözönünde tutulmalıdır.

Şekil 2. Bir serbest-açık ahır taban planı

c) Yemleme Yeri

Yemlikler, genellikle gezinme yerinin ön tarafına yerleştirilir. Yemin yağışların etkisiyle

ıslanmasını ve zarar görmesini önlemek için yemliklerin üzeri bir çatı ile örtülür. Çatının geniş

yapılması halinde yazın hayvanlar yem yerken güneşten de korunmuş olurlar.

Gezinme yeri tercihan betonla kaplanır. Yemlik yerinin en az bir hayvan boyu kadar olan

bölümüne gezinme yerine doğru % 9 eğim verilmelidir. İneklerin buralarda uzun süre kalmaları

ve yatmaları, böylece bu kısımların aşırı kirlenmesi önlenmiş olur.

Yemlikler, en çok tercih edileni beton yemlikler olabildiği gibi farklı malzemeden çeşitli

şekillerde yapılabilmektedir.

Yemleme genişliği ineklerin yararlanma durumuna göre değişmektedir. Eğer ineklerin tamamının

aynı anda yemlenmesi düşünülüyorsa her inek için 60-75 cm yemleme genişliği hesaplanmalıdır.

Yem, yemliklerde sürekli olarak bulunduruluyor ve inekler istedikleri zaman yem

yiyebiliyorlarsa 30-40 cm yemleme genişliği yeterlidir.

d) Sağım Yeri ve Süt Odası

Serbest açık ahırlarda mutlaka ayrı bir sağım yeri ve süt odasına gereksinim vardır. Sağım yeri

ve süt odasına ilişkin bilgiler serbest duraklı ahırlar bölümünde verildiğinden burada ayrıca

anlatılmayacaktır.

3. SERBEST DURAKLI AHIRLAR

Uzun deneme ve araştırmaların sonucunda bağlı duraklı ahırlarla, açık-serbest ahırların olumlu

yönleri ele alınarak geliştirilen bir ahır tipidir. Bu ahırlar daha da geliştirilerek, dış hava

ortamının ahır içinde oluşturulduğu soğuk ahır tipine dönüştürülmüştür. Bu ahırlar, gelişmiş

ülkelerde son yıllarda tercih edilen rakipsiz ahır şeklidir.

Uygun planlanan ve projelenen soğuk ahırlarda hayvanlar hem normal ve doğal yaşamlarını

sürdürebilmekte ve sağlıklı olmakta hem de yapım maliyeti oldukça ucuzlatılmakta,

mekanizasyon ve teknoloji kullanımına yatkın olduğu için işler kolaylaştırılmakta, işletmede

işçilik oldukça azaltılmakta ve üretim maliyeti düşürülmektedir. Bu tür ahırlarda bir işgücü ile

50-60 ineğe bakılabilmektedir.

Serbest-Duraklı ahır, ülkemizin her tarafında uygulanabilir. Ancak sürüdeki inek sayısının 20'nin

üzerinde olması gerekmektedir. Böylece modern sağım yerinin yapılması olanağı yaratılmış olur.

İnekler bu ahır tipinde, inek sayısına bağlı olarak düzenlenen duraklarda dinlenirler.

Serbest duraklı ahırlar açık ya da kapalı planlanabilir. Her iki ahırda soğuk ahır karekterinde

yapılabilir. Bu ahırlarda ahır yapı elemanları hafif yapı tarzında, en basit yapı malzemesi ile

yalıtıma gerek kalmaksızın oluşturulur. Böylece inşaat masrafı azaltılır. Kapalı ahır tipinde iyi bir

havalandırma düzeni ile kış ve yaz ahır içi iklim ortamı yaratılır.

Serbest duraklı ahırlar, en az 20 ineğe sahip işletmeler için önerilebilir. Çünkü, bu ahırla

aşağıdaki faydalar sağlanmaktadır:

a. İşgücü Yönünden Faydalar

1. Yapı şeklinin işgücü kullanımını kolaylaştırması

2. İş yoğunluğunun azalması

3. Kaza, yangın ve deprem riskinin az olması

4. Çalışma zamanı gereksinimin azaltılması

b. İnşaat ve Teknik Yönden Faydalar

1. İnşaat maliyetini düşürmek mümkündür.

2. Eski binaların kullanılmasına uygundur.

3. İşletme sahibi kendi işgücü olanaklarını kullanabilir.

c. Hayvan Sağlığı ve Davranışı Yönünden Faydalar

1. Ahır içerisinde fonksiyonlar ayrıldığı için bireysel alanların iyi düzenlenebilmesi mümkündür.

2. İneklerde az yaralanma meydana gelir.

3. İneklerin doğal yaşamına uygun barınma vardır.

4. Meme kontrolleri daha iyi yapılabilir.

5. Uygun ahır içi iklimi kolay ayarlanabilir.

İşletmelere bu ahır tipi önerilirken bazı koşullara uyulması zorunluluğu vardır:

a. İnşaat ve Teknik Yönden Zorunluluklar

1. İnşaat yatırımı en fazla bağlı duraklı ahırlar kadar olmalıdır.

2. İşletmede gelişme ve büyüme yavaş yavaş olmalıdır.

3. Sağım yeri için yatırım çok yüksek tutulmamalıdır.

b. İşgücü Yönünden Zorunluluklar

1. İşgücü gereksinimi bağlı duraklı ahıra göre mutlaka azaltılmalıdır.

2. İyi bir düzenleme ile sağım işi kolay hale getirilmelidir.

3. Gübre temizleme, yemleme ve diğer işler kolay yapılır biçime getirilmelidir.

c. Sürü Yönetimi Açısından Zorunluluklar

1. Sürü biçiminde barınma şekli oluşturulmalıdır.

2. Bireysel alanlar iyi bir biçimde düzenlenmelidir.

3. İneklerin bireysel kontrolüne olanak yaratılmalıdır.

Serbest duraklı ahırlar çeşitli biçimde düzenlenebilir.

a) Kapalı ve soğuk ahırlar

Ahır elemanlarının tümü kapalı alan içerisindedir. İnekler serbest durumda olduğu için ahırda

sürekli açık olan havalandırma açıklıkları vardır. Bu nedenle, ahır içi iklim değerleri dış hava

ortamına yakındır. Bu ahırlara soğuk ahır denmektedir. Ahır içinde devamlı temiz hava akımı

vardır. Bu ahır türü gelişmiş ülkelerde son yıllarda yaygın olarak kullanılmaktadır.Bu ahırlarda

yalıtım malzemesine gerek yoktur. Basit yapı malzemesi kullanıldığı için hafif yapı tarzındadır.

b) Kısmen açık, dışarda gezinme yeri olmayan ahırlar

Bu ahırlarda duraklar, gezinme yerleri ve yemliklerin üstü kapalıdır. Ancak yemlik yolu dışarda

olabilir. Ahırın ön yüzeyi açık yapılır. Ahırda sürekli temiz hava egemendir. Sağım yeri ahıra

bağlantılı biçimde düzenlenir (Şekil 3).

Şekil 3. Kısmen açık, dışarıda gezinme yeri olmayan bir ahırın taban planı.

3.3. Açık, dışarıda gezinme yeri olan ahırlar

Bu sistemde sadece durakların bulunduğu kısmın üzeri kapalıdır. İnekler dışarda bulunan

gezinme yerlerinde gezinir ve orada bulunan yemliklerde yemleri yerler (Şekil 4 ).

Şekil 4. Açık, dışarda gezinme yeri olan bir ahır taban planı.

c) Kapalı, sıcak ahırlar

Bu sistemde ahır elemanları kapalı ahırda bulunur. Ahır havalandırma sistemi arzu edildiği

zaman açılır. Ahırda kış ve yaz iklim koşullarının ayarlanabilmesi için duvar ve çatıda yalıtım

malzemesine gereksinim vardır. Ahır sıcaktır, inşaat maliyeti yüksektir. Son yıllarda

kullanımından vazgeçilmektedir (Şekil 5 ).

Şekil 5. Kapalı ve sıcak ahır taban planı.

AHIR ELEMANLARI

Serbest duraklı ahırların belli başlı elemanları, duraklar, gezinme yerleri, yemlik ve yemlik yolu

ile sağım yerinden oluşur.

a) Duraklar

Serbest duraklı ahırlarda duraklar, ineklerin istedikleri zaman gelip dinlenebileceği yerlerdir.

Duraklar planlanırken, hayvanların huzurla dinlenebilmesine, ahır içinde iyi bir trafik

oluşmasına, temizleme işinin rahat ve kolay yapılabilmesine özen gösterilmelidir .

Duraklar çukur ve düz yapılabilir. Şayet altlık kullanılacaksa çukur, altlık kullanılmayacaksa düz

yapılabilir. Durak taban malzemesi olarak birçok alternatif bulunmaktadır. Bakımı düzenli

yapılan sıkıştırılmış toprak durak tabanı, iyi bir alternatiftir. Temiz kum, serbest duraklar için

mükemmel bir taban ve yataklık malzemesidir. İyi sıkıştırılmış toprak tabanı üzerindeki 15-20

cm kalınlığındaki kum tabakası iyi bir yastık görevi üstlenmesinin yanı sıra drenajı sağlar ve

mastitis gibi meme hastalıklarına neden olan bakterilerin gelişimini kısıtlar.

Bir diğer durak tabanı alternatifi, kauçuk taban malzemesinin beton zemin üzerine ya da içerisine

oturtulacak biçimde kullanımıdır. Kauçuk taban malzemesi altlık gereksinimini azaltması ve

sıcak bir ortam yaratması nedeniyle tercih edilmemektedir.

Sayılan bu alternatifler dışında bez örtülü durak tabanı ve otomobil lastiği kullanılarak yapılan

durak tabanı düzenlemeleri uygulanabilmektedir.

Duraklara verilecek boyutlar ineklerin cinsine, ayakta duruş, yatış-kalkış pozisyonu ile idrar ve

dışkı yaparken gösterdiği hareket tarzına bağlı olarak değişir (Çizelge 2) .Ahıra alınacak inek

ırkının mutlaka bilinmesi gerekir.

Büyük işletmelerde durak sayısı % 10 oranında az tutulabilir. Çünkü araştırmalarda, ineklerin

bütününün gece bile aynı anda duraklarda dinlenmediği görülmüştür.

Çizelge 2. Serbest durak boyutları

Hayvanın Yaşı ve Ağırlığı Durak Boyutları (cm)

Genişlik Uzunluk Yükseklik

Buzağılar

6 Hafta-4 Ay

5-7 Ay

Dana ve Düve

8 Ay-Doğuma Kadar

Sığırlar

450 kg

550 kg

635 kg

725 kg

60

75

90

110

115

120

120

135

150

170

200-210

215

215-230

230-240

70-80

90

90-100

100-110

110

110

110-120

b) Servis yolları-gezinme yerleri

Serbest duraklı ahırlarda duraklara, suluklara, yemliklere, sağım yerine gidiş-gelişler servis

yolları kanalı ile olmaktadır. İnekler dinlenmedikleri zamanda bu yolları gezinti yeri olarak

kullanır.

Servis yolları ve gezinme yerlerinin boyutlandırılmasında gübre küreme sistemleri göz önünde

tutulur. İki durak arasındaki servis yolları trakt&

Yorum Yaz
Bu içeriği paylaşın!